Ümumi tarix 6-cı sinif 15. Qədim Çin

6 sinif Azərbaycan tarixi Mövzu16- Atropatenanın qonşu dövlətlərlə münasibətləri.

Əziz 6 sinif şagirdləri.Dərslərimizə qaldığımız yerdən davam edirik.Buyurun mövzu ilə tanış olun.

Dərsi dinədikdən sonra Atropatena haqqında sənədli filmə baxın.

                                            

ŞİRVANŞAH ŞAHƏNŞAH

Şamaxıda zəlzələ 131 vaxtı I Axsitanın arvadı və uşaqları həlak olduğundan Şirvanşahın özü təqribən 1197/7-ildə öldükdə varisi qalmadığı üçün taxta onun qardaşı I Şahənşah ibn III Mənuçöhr çıxdı. Bu Şirvanşahın hakimiyyəti dövründə onun adından zərb edilmiş sikkələrdən başqa bir abidə qalmamışdır. Şamaxı rayonundakı Altıağac kəndindən iki dəfinə tapılmışdır: bir hissəsı Ermitajda saxlanılan132 birinci dəfinə XII-XIII əsrlərə aid 346 sikkədən və 8 bilərzikdən, yarıdan çox hissəsi Bakıda Azərbaycan 311 tarixi muzeyində saxlanılan133 ikinci dəfinə isə 100 sikkədən ibarətdir. Bu iki dəfinədə Şirvanşah Şahənşahın adından zərb edilmiş azacıq gümüş qarışığı olan mis sikkələr də aşkar olunmuşdur.Üz tərəfində dini rəmz və xəlifə ən-Nasir-lidin - Allahın adı, habelə Qurandan parçalar (9,33 və 61,9-cu surələr), əks tərəfində ısə “Məhəmməd rəsulillah, əlməlik əl-müəzzəm, Şahənşah, ibn Mənuçöhr Şirvanşah” sözləri həkk olunmuşdur.134 Sikkələrin kəsildiyi tarix xəlifə ən-Nasirin hakimiyyət dövrü ilə h.575-622 (1180-1225) illə müəyyənləşdirilir. Ermitajda 7675-ci nömrəsi ilə saxlanılan sikkələrin birinin üz tərəfində “Əl-məlik əl-müəzzəm Şahənşah ibn Mənuçöhr Şirvanşah” sözləri vardır. Sikkənin qırıqlarında “beş yüz doxsan yeddi” tarixi oxunur (h.597/1201-ci il). Əks tərəfındə isə müsəlman dini rəmzi və xəlifə ən-Nasirin adı həkk olunmuşdur.135 Şahənşah, ehtimal ki, 4 il -1196-17-ci ülə (şərti olaraq, I Axsitanın öldüyü il) Şahənşahın qardaşı oğlu II Əfridınun oğlu III Fəribürzün hakimiyyətə keçdiyi 1200/1-ci il arasında hakimiyyət sürmüşdür. Şirvanşah Şahənşah III Mənuçöhrün oğlu və I Axsitanın qardaşı idi. Ehtimal ki, Axsitanı ölümündən sonra Şirvanşah taxtında I Axsitanın digər qardaşı I Fərruxzad ibn III Mənuçöhrün nəsli möhkəmlənənə qədər hakimiyyət uğrunda daxili çəkişmələr getmişdir.136 I Axsitanın bilavasitə varisi Şahənşah idi. Belə ki, Y. A. Paxamov I Axsitan və Şahənşahın sikkələrinin kimyəvi təhlili əsasında Şahənşahın hakimiyyətə başlaması ilə I Axsitanın hökmranlığının sonunun vaxt etibarilə yaxın olduğu qənaətinə gəlmişdir.137 Şahənşahın sikkələrində yalnız xəlifə ən-Nasirin adı vardır. "Məlik əl-müəzzəm" ləqəbi və Şirvanşah titulu Şirvanşahın XII əsrin sonu, XIII əsrin əvvəllərində müstəqil olduğunu göstərir. Şahənşahın hökmranlığı uzun sürməmiş və özündən sonra sikkələrdən başqa heç bir abidəsi qalmamışdır. O, 1 Axsitanın Şirvanşah taxtına göz tikən, ehtimal ki, artıq ahıl yaşlarında olan qardaşlarının taxtda bir-birini tez-tez əvəz etdikləri hərc-mərclik dövründə yaşamışdır.13S I Axsitanın ölümündən keçən qısa müddət - təqribən 8 il ərzində Şahənşah, Fəribürz və Fərruxzad hökmranlıq etmiş, bundan sonra hakımiyyət atadan oğula keçməyə başlamışdır. Ehtimal ki , D. Kuymcan kimi, Z. M. Bünyadov da ölkənin feodal pərakəndəliyi şəraitində qısa müddət ərzində - 1196/7-ci ildən 1204-cü ilədək Şirvanın ayrı-ayrı şəhər və vilayətlərində - Şamaxıda, Dərbənddə, yaxud Bakıda, Şəki və Qəbələdə 139 Axsitanın qardaşları Şahənşah, Fərrüxzad qardaşı oğlu II Fəribürzün eyni vaxtda hakimiyyət sürə bilməsinə dair mülahizələrində haqlıdır

Qara Yusif.

Hörmətli oxucular !Sizlərə maraqlı bir kitab təqdim edirəm.Qaraqoyunlu hökmdarı Qara Yusifə həsr olunmuş romanı aşağıdakı linki keçməklə oxuya bilərsiniz.

QARA_YUSIF.pdf

Nizaminin hökmdar qadın surətləri

Nizaminin qələmə aldığı tarixi qəhrəmanlar və bunlarla əlaqədar təsvir etdiyi hadisələr təkcə şair təxəyyülünün məhsulu olmayıb, məhz mövcud tarixi şəxsiyyət və hadisələrin bədii gerçəkliklə tərənnümüdür. İskəndərin Azərbaycana gəlməsi, Nüşabə ilə görüşü, Şirvandan keçib Dərbəndə getməsi, türk xaqanları ilə diplomatik əlaqələri, sülh-dostluq müqavilələri, əhd-peymanları, Orta-Asiyaya, Çinə səfəri və sair də Nizamiyə məlum olan mötəbər tarixi dəlillər, həqiqətlər idi. Və bunları inkar etmək üçün, hələlik heç kəs, heç bir tədqiqatçı ortaya tutarlı fakt-dəlil çıxara bilməyib. Bu həqiqəti təsdiq üçün isə tarixdə kifayət qədər dəlillər vardır.
Nizamidə verilən, təsvir olunan hadisələr tarixi həqiqətlərlə səsləşirsə, bir-birinə uyğun gəlirsə, bununla tariximizin hələ də qaranlıq qalan səhifələri işıqlandırılır, müəyyən mənada durulmuş olur. Problemin ciddiliyi və tarixi-elmi əhəmiyyəti də bundadır.
Biz Nizaminin poeziyasına-ağlına, zəkasına inanırıqsa, müraciət etdiyi dəlillərin də tarixiliyinə, həqiqət oluğuna inanmalı, bu dəlillərə ciddi yanaşmalıyıq.

Dünya tarixində 10 ən qəddar hökmdar

Dünya tarixində bir çox hökmdar başqa insanların əzab və iztirablarına tamamilə biganə yanaşırdılar, bəzi qəddar hökmdarlar belə əzablardan hətta həzz alırdılar və müəyyən sosial qrupları hər cür alçaltmaq və diskriminasiya etməyə çalışırdılar, bəzi kralların isə qəddar qəribəlikləri var idi. Aşağıda dünya tarixində iz buraxmış və bizim bu günümüzə təsir etmiş 10 ən qəddar hökmdarları təqdim edirik. 

10. Oliver Kromvel

Oliver Kromvel – İngiltərənin 17-ci əsrdə siyasi və hərbi lideri. O, Şotlandiya və İrlandiya katoliklərinə qarşı nifrəti ilə tanınır. İrlandiyada Kromvelin qoşunları katolik din xadimləri də daxil olmaqla 3500-ə yaxın insanı qırıb. Onun əmri ilə Veksfordda daha 3500 insan qətlə yetirilib. Ümumilikdə, İrlandiya kampaniyası çərçivəsində təxminən 50 min insan qətlə yetirilmiş və didərgin salınmışdır. Şotlandiyanın Dandi şəhərində o, şəhər limanını məhv etmiş və 2 min insanı qətlə yetirmişdir.

Azərbaycan tarixi.Nadir xan

Azərbaycan tarixi.Atropatena

Azərbaycan tarixi.Manna dövləti

VIIIa sinfində tarix fənnindən açıq dərsin icmalı

Mövzu: “Ağqoyunlu dövləti”
Məqsəd: Şagirdləri mövzu haqqında açıq və sərbəst düşünməyə sövq etmək. Şagirdlərdə idrak fəallığını artırmaq, biliyin əldə edilməsi, xüsusilə tədqiqatlar aparmaq bacarığını formalaşdırmaq.
Üsul: İnteraktiv: Müsahibə xarakterli dərs. İşgüzar səs-küy.
İş formaları: Böyük və kiçik qruplarla iş.
İnteqrasiya: Coğrafiya, riyaziyyat.
Təchizat: Dərslik, xəritə, test, kartoçkalar, krossvordlar, kompyuter.
Dərsin planı.
1. Sinfin təşkili – 1 dəq.
2. Ev tapşırığının yoxlanılması – 2 dəq.
3. Keçmiş dərsin müsahibə üsulu ilə sorğusu – 10 dəq.
4. Keçmiş dərs ilə yeni dərs arasında əlaqə – 2 dəq.
5. Motivasiyanın qoyulması – 2 dəq.
6. Yeni dərsin izahı – 15 dəq.
7. Yeni dərsin möhkəmləndirilməsi – 7 dəq.
8. Qiymətləndirmə – 3 dəq.
 9. Ev tapşırığının verilməsi – 3 dəq.
Dərsin gedişi.
I.Sinfin təşkili
Zəng vurulduqdan sonra sinfə daxil olub, şagirdlərlə salamlaşır və əyləşmək icazəsi verirəm. Nizam-intizamı bərpa etdikdən sonra davamiyyəti yoxlayıb, jurnalda lazımi qeydlər aparıram.
II. Ev tapşırığının yoxlanılması
Şagirdlərin XV əsr memarlıq abidələri haqqında apardıqları tədqiqatların nəticələrini yoxlayıram.
III. Keçmiş dərsə aid müsahibə

Makedoniyalı İsgəndər haqqında rəvayətlər.

II Ramzes -Günəşin oğlu.İllüstrasiyalı tarix.

II Ramzes ...Onun adının mənası "Ra doğub onu"(Ra-Messu).Bu firon 87 il yaşayıb.66 il fironluq edib.Misir onun hakimiyyəti dövründə qüvvətli dövlət olub.Axırıncı böyük Misir fironların biri olan II Ramzes çox gənc ikən, 20 yaşında hakimiyyətə gəldi.O böyük sərkərdə idi.Onun hərbi səfərləri müasirlərinin heyrətləndirirdi.O güclü və yaxşı təlimli ordu yaratdı.Hərbi səfərlərdə orduya birbaşa özü rəhbərlik edirdi.Sənədlər II Ramzesi qorxmaz və cəsur bir insan kimi təqdim edir.Onun hakimiyyəti dövründə Misirin sərhədləri maksimal səddə çatmışdı.Hetlərlə uzun sürən müharibələr apardı.İlk beynəlxalq müqaviləni imzalamışdı.II Ramzes həm də böyük inşaatçı idi.O Misirin Yaxın Şərqlə ticarət əlaqələrini tənzimləmək üçün yeni paytaxtı Per Ramzesi saldırdı.O çoxlu abidə və məbəd tikdirdi.Onun dövründə tikilən tikililərin hamısı onu təsvir edən  monumental abidələrlə bəzədilib.Bu onun gücünü və böyüklüklüyünü göstərirdi. 

Ramzesin 111 oğlu və 67 qızı olmuşdu.
II Ramzes müasir Misir pasportuna malik yeganə firondur.1974 ildə alimlər onun mumiyasının korlandığını hiss edərək Fransaya bərpaya göndərməyi qərara alındı.Mumiya üçün əsl pasport hazırlandı .Pasportda məşquliyyət qrafasında "kral (vəfat etmiş)" göstərilirdi.Fransaya çatdıqda II Ramzesin mumiyasını əsl krala layiq qarşılandı.İndi II Ramzesin mumiyası Kair muzeyində saxlanılır

Qadağan olunmuş şəhər.

Pekindəki Qadağan olunmuş şəhər dünyanın iri və ən sirli saray kompleksidir.500 ilə yaxın Çinin 24 imperatorunun iqamətgahı olan bu saray adi vətəndaşlar üçün bağlı idi.Bu qaydanı pozanları ölüm cəzası gözləyirdi.Baxmayaraq ki,bu gün bu kompleksin böyük hissəsi  ziyarətçilər üçün açıqdır,Gizli şəhərin tarixi hələ də tapmaca olaraq qalır.

ŞAH

Kim nağıllarda, rəvayətlərdə, dastanlarda, kitablarda şahlar haqqında eşitməyib, oxumayıb? Kim quşun qərib bir adamın başına qonmaqla onu şah etdiyini bilmir? Ancaq real həyatda belə şey mümkün
 deyil. Şahlıq irsi keçən bir vəzifədir.Şah və ya padşah bir termin kimi ilk dəfə İranda Sasanilər dövründə işlədilməyə başlayıb. Şah titulu İranda şahlıq rejimi devrilənədək qalmaqda idi. Bir sıra Yaxın və Orta Şərq ölkələrində şah üsul-idarəsi mövcud olmuşdur. Şərqdə şah nə idisə, Qərbdə kral, çar, imperator o idi.

Tarixdə 10 ən güclü sülalə.

Tarix boyunca cəmiyyətdə güclü və nüfüzlü ailələr olmuşdur.Bu ailələrin çoxlu pulu və titullatı olmuşdur.Pul və titul nəsildən -nəsilə keçdiyi üçün belə ailələr bütöv bir sülalə meydana gətirirdi.Bu sülalələr hər yeni nəsilnən daha da güclənir,əcdadlarının var-dövlətini artıraraq öz mövqelərini qoruyub saxlaya bilirlər.
Sizlərə tarixdə ən məhşur və nəhəng ailələrin onunu təqdim edirəm.

1)Rotşildlər sülaləsi.

Rotşildlər sülaləsi-Almaniyadan olan bankir və finansist sülaləsidir.Bu sülalə Avropada banklar açır və idarə edirdi,buna görə də Avstriya və İngiltərə hakimiyyəti  tərəfindən zagəganlığa ucaldılmışdır.Sülalənin banisi Mayer Amşel Rotşild(1744-1812) olmuşdur.Onun var-dövlətinin ölçüsü gizli saxlanılırdı.

Rotşild ailəsinin var-dövləti.

SEVİNMƏYİN DÜŞMƏNLƏR, İNDİ ÜSTÜNÜZƏ TOPAL TEYMUR GƏLİR !

Alaçığın divarı boyu üzüyuxarı bir qarışqa özündən böyük yük daşıyırdı. Hərdən hamar yerə düşəndə ayağı sürüşür, bir az dayanıb sanki nəfəsini dərirdi, sonra yenə özünə həkk gəlirdi...
Teymur gözünü qarışqadan çəkmirdi. Sanki yaralarının ağrısını unutmuşdu. Əslinə qalsa, qolu daha ağrımırdı, daha doğrusu, sağ qolunu heç hiss etmirdi. Sağ ayağını tərpədəndə isə kəskin ağrıdan bağırmaq istəyirdi.

Exnaton

Exnaton (qədim misircə "Atona xeyirli olan") - Qədim Misir fironu, Misir dininin islahatçısı. Gerçək taxt-tac adı - IV Amenhotepdir. O, ənənəvi Misir allahlarından imtina edib vahid Günəş allahı Atona sitayişi qəbul etdi və öz adını dəyişdi, Misirin paytaxtını tikdirdiyi Axetaton  şəhərinə köçürtdü. Köhnə yerli məbədlər boşaldı. 

Cavanşir (642-681)

 

E.ə. IV - eramızın VIII əsrlərdə Şimali Azərbaycan ərazisində mövcud olmuş Albaniya dövləti hökmdar Cavanşirin vaxtında çiçəklənmə dövrünü yaşamışdır. Cənubdan ərəb hücumu təhlükəsi, şimaldan xəzər tayfalarının həmlələri, qərbdən Bizans dövlətinin təzyiqi - bütün bu amillər Albaniya dövlətinin mövcudluğu üçün

Böyük təhlükə yaradırdı. Lakin fikti sərkərdəlik istedadı, gərgin diplomatik fəaliyyəti və vətəninə olan məhəbbəti Cavanşirə bütün problemləri həll edib ölkəsinin ərazi bütövlüyünü və müstəqilliyini təmin etməyə imkan vermişdi. Daxili sabitliyə nail olan Cavanşir ölkənin iqtisadiyyatının və mədəniyyətinin inkişafına böyük diqqət yetirirdi. Nəticədə erkən orta əsrlər dövründə Albaniya regionun ən inkişaf etmiş dövlətlərarası birinə çevrilmişdi. 

Azərbaycan tarixində Cavanşir görkəmli dövlət xadimi, diplomat və sərkərdə kimi tanınır.

Tomris (e.ə. VI əsr)

     E.ə. VII əsrdən başlayaraq Azərbaycan ərazisinə şimal tərəfdən kimmer, skit, sak tayfaları köçməyə başlmışlar. Onlar burada məskunlaşmış və yerli əhaliyə qaynayıb-qarışmışlar. Bu zaman Şimali Azərbaycanda, Araz çayı sahilində massaget tayfaları yaşayırdı. E.ə.VI əsrdə İran Əhəməni dövlətinin başçısı II Kir bu tayfaları bu tayfaları tabe etmək məqsədi ilə şimala yürüş edir. Massagetlər tayfa başçıları Tomrisin (bəzi mənbələrdə - Tomris) başçılığı ilə inadlı müqavimət göstərirlər. E.ə. 530-cu ildə həlledici döyüşdə II Kir məğlub edilir və öldürülür. Azərbaycan tarixinə Tomris ölkənin azadlığı uğrunda mübarizə aparan sərkərdə-qadın kimi daxil olmuşdur. 

Atilla

Atilla (406-453) – dünyanın ən məşhur sərkərdələrindən biri. «Avropanın imperatoru» titulunu qazanmış Hun İmperiyasının hökmdarıdır. Atası Muncuk Xandır. Əmisi Roa, onu atası öldükdən sonra bozqırda tək başına yaşamaya çalışırkən tapdı ve yanına aldı. B.E.nın 434-ci ilində taxta çıxan Atilla, deyilənə görə, İtil (Volqaboyu) türkləri nəslindəndir. Müasirləri onun orta boylu, enli kürəkli, qara saçlı olduğunu yazır. Güclü natiqlik qabiliyyətinə malik olub. Sadə həyat tərzi sürən Atilla qonaqpərvərliyi ilə də seçilib.

Avrupa qitəsinin üçdə ikisindən çoxuna hakim oldu və dövlətin sərhədlərini Asiyaya qədər genişləndirdi. Hökmdarlığı boyunca ordusu ilə Qərbi ve Şərqi Roma (bax Bizans) imperiyalarını tez tez istila edən Atilla, Orta əsr salnamələlərində qəddarlığı ilə xatırlanır. Bu səbəblə də Avropa dillərində "Tanrı nın kırbacı,cezası" (İngilizce: Scourge of God, İtalyanca: Flagello di Dio, Fransızca: Fléau de Dieu, Latınca, Flagellum Dei) olaraq anılır. Amma Macar və Türk kültüründə sayqıyla anılır.